Vidovdan

Petnaestog juna po julijanskom, odnosno 28. juna po gregorijanskom kalendaru, hrišćanski narod u Srbiji slavi veliki praznik — Vidovdan. Proslava potiče još iz ranog hrišćanstva, a postoji više verovanja o tome kako je ustanovljen. Od svih tumačenja izdvajaju se dva. Prvo je da je praznik ostao iz vremena starih Slovena i poštovanja slovenskog boga Svetovida. Drugo, koje autor smatra istorijski i religijski verovatnijim, jeste da su datum i običaj preuzeti iz zapadnog, rimokatoličkog crkvenog kalendara, jer se u njemu praznik pominje još u srednjem veku i datumski se potpuno poklapa. Treba reći da se ovaj praznik, u različitim oblicima, obeležava i u nekim drugim slovenskim zemljama.

Za Srbiju i srpski narod Vidovdan je važna prekretnica u istorijskom i duhovnom smislu. Na taj dan 1389. godine odigrala se velika bitka na Kosovu polju protiv turske vojske, koja je tada bila najveća i najjača sila od Male Azije do istočnog Balkana. U toj bici obe strane pretrpele su ogromne gubitke. Poginuli su srpski knez Lazar i turski sultan Murat. Bitka se završila tako što su se ostaci obe vojske povukli na svoje teritorije, bez jasnih znakova ko je odneo pobedu. Nažalost, srpska vojska bila je daleko malobrojnija od turske i nije mogla da se oporavi od velikih gubitaka, pa je Srbija ubrzo postala vazalna država Otomanskog carstva.

Značaj te bitke i tog datuma je u tome što je srpski narod, od tog dana pa sve do ponovnog pripajanja Kosova Srbiji 1912. godine, veliku muku i slom srpske države vekovima nosio u sebi i verovao u povratak svojim svetinjama na Kosovu. Mnoge narodne epske pesme i predanja, kao i stvaranje mita o boju na Kosovu, služili su tome da se taj događaj nikada ne zaboravi i da bude duhovna i verska osnova koja će kroz vekove pokretati sve generacije da svoju otadžbinu nikada ne zaborave, da je ne predaju osvajaču, da veruju i istraju u tome da će je jednoga dana obnoviti i uzdići na mesto koje joj je oduvek pripadalo. Desetine generacija Srba provelo je svoje živote živeći za ovaj ideal, nikada se ne mireći sa sudbinom koja ih je zadesila. Crkva i sveštenstvo dali su tome veliki doprinos, koji je u tim uslovima bio nemerljiv, jer je sa kolena na koleno prenosila epopeju jednog naroda kroz mnoge reči koje se pripisuju knezu Lazaru. Od njih izdvajamo samo dva stiha:

Zemaljsko je za malena carstvo,a nebesno uvek i doveka.

U ova dva stiha može se sažeti dosta toga što je sveti knez Lazar poručio svom narodu. Uvek je bilo važnije da se životom zasluži Carstvo Nebesko i večni život uz Gospoda Boga, nego da se sebi steknu blaga i trula zadovoljstva za vreme ovog kratkog zemaljskog života. Otuda i mnoge nemerljive žrtve srpskog naroda kroz celu njegovu istoriju, od kosovskog boja pa sve do danas.

Istorijski gledano, to možda i nisu bile reči kneza Lazara, već su mu ih pripisali pravoslavni sveštenici i narodni pripovedači, jer je on, prema predanju, sasvim svesno pošao sa svom raspoloživom vojskom na megdan daleko nadmoćnijem neprijatelju, znajući da se iz te bitke neće vratiti živ. Stalnim duhovnim uzdizanjem držali su srpski narod u neprestanoj veri i nadi da će nebeska pravda biti zadovoljena i da će Srbi opet živeti u svojoj slobodnoj državi.

Na ovaj značajan datum desilo se još nekoliko važnih događaja koji su obeležili srpsku istoriju, a dva su najvažnija: atentat na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda i njegovu suprugu u Sarajevu 1914. godine, za koji su bili optuženi Srbi i koji je poslužio kao povod za početak Prvog svetskog rata, i Vidovdanski ustav, koji je na taj dan 1921. godine usvojila Ustavotvorna skupština Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.